پايان نامه

مشخصات پايان نامه:

۹۹/۱۱/۲۹ ساعت ۱۵:۰۰ در اتاق دفاع مجازي پرديس البرز به ادرس http://vclas9.ut.ac.ir/alborz2 دفاع:
۴۱۵۲ شناسه:
شادي حسيني دانشجو:
ارائه الگوي ارزيابي فضاي سبز شهري با استفاده از مفهوم تاب آوري خدمات اكوسيستم شهري عنوان فارسي:
Presentation of urban green space assessment model using the concept of resilience in urban ecosystem services عنوان انگليسي:

معرفي موضوع و بيان مسئله:

شهر، با شكل و شمايل كنوني‌اش، با توجه به تاريخ سكونت‌گاهي انسان (حداقل ده‌هزار سال)، موجوديتي نو- زاده- ‌شده است. اين موجود نوظهور، اگر چه وسعت اندكي از كل سرزمين را اشغال كرده است (قريب به 5 درصد)، اما اكثريت جمعيت انساني را درون خويش بلعيده و درصدد است تا به تمام سيستم‌هاي فرهنگي و اكولوژيكي دست‌اندازي كرده و آن‌ها را در راستاي خويش جهت‌دهي كند(Forman, 2008). شهرها آنچنان مركزيتي يافته‌اند كه همه چيز را شهري‌شده مي‌خواهند (هاروي، 1387): به طبيعت، اجتماع، اقتصاد، انديشه، رفتار و آداب و رسوم، و شيوۀ زندگي نفوذي چيره‌كننده داشته‌اند؛ جهان در شُرف شهري‌شدنِ هرچه بيشتر است. اثرات شهر محدود به مرزهاي دروني‌اش نمي‌شود و ردپاي آن را تا كيلومترها آن‌سوتر مي‌توان رديابي كرد. مرز قاطع و صريحي براي شهر نمي‌توان تعيين كرد و جالب آنكه پهنۀ اثرات كناره‌ايِ آن بارها بزرگتر از خود لكۀ شهري است،كه به دنبال آن اثرات زيست محيطي در محيط‌هاي شهري از جمله؛ انواع آلودگي هوا، سروصدا، بو، خستگي ناشي از زندگي شتابزده، آلودگي نوري و تنش و استرس را شاهد هستيم. لذا اين فضاهاي سبز شهري است كه مي‌تواند نيازهاي زيست‌محيطي، جسمي و روحي انسان‌هاي دور شده از طبيعت را برآورده كند.

برحسب رشد روزافزون جمعيت شهرها و افزايش فشار بر روي اكوسيستم‌ها، تصميم‌گيران توجهات رو به رشدي را به مديريت پايدار و بازگرداني فضاهاي سبز شهري نموده‌اند(Langemeyer, 2015). در مباحث سياسي عمومي اكوسيستم‌هاي شهري اغلب به صورت « زيرساخت‌هاي سبز» تداعي مي‌شوند(European Environment Agency, 2011). اين استعاره نشان‌دهنده نقشي است كه آب و گياهان درون يا نزديك محيط-هاي ساخته شده در تحويل خدمات اكوسيستمي در مقياس‌هاي فضايي مختلف، ايفا مي‌نمايند(Gomez-Baggethun and Barton, 2013). زيرساخت‌هاي سبز شهري(مثل پارك‌ها، جنگل‌هاي شهري) طيف كاملي از خدمات اكوسيستمي را براي ساكنان شهري فراهم مي‌آورند(Bolund and Hunhammar, 1999). رفاه بشر و كيفيت زندگي به طور روزافزوني در مباحث سياسي و علمي شهرها مورد توجه قرار گرفته و به عنوان نقطه تمركز پروژه‌هاي پايداري شهري تبديل شده است كه در اين راستا نقش فضاهاي سبز شهري بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته است(Grunewald et al., 2018).

خدمات اكوسيستمي شهري مشاركت‌هاي بنيادي را در رفاه جمعيت شهري انجام داده و منافع آن‌ها با چالش‌هاي عمده شهري در ارتباط مي-باشد(Gomez-Baggethun and Barton, 2013). ارائه اين خدمات به قابليت دسترسي و توزيع فضايي مناطق سبز و همچنين تصميمات استراتژيك تخصيص كاربري‌هاي زمين در طول فرايند برنامه‌ريزي بستگي دارد. برنامه‌ريزي شهري نحوه توزيع جمعيت و عملكردها در درون شهر را تعيين مي‌نمايد كه تقاضا خدمات اكوسيستمي و به همان نحو خصوصيات ساختاري شهري كه نقش مهمي در تعريف بهره‌وران خدمات دارند را متاثر مي‌سازد(Barbosa et al., 2007; Baro et al., 2016)؛ بنابراين ادغام خدمات اكوسيستمي در برنامه‌هاي شهري به عنوان شاخصي براي كيفيت برنامه‌ها تلقي مي‌شود(Cortinovis and Geneletti, 2018; Woodruff and BenDor, 2016).

خدمات اكوسيستمي شهري توسط مجموعه متنوعي از زيستگاه‌هاي اعم از فضاهاي سبز و فضاهاي آبي ارائه مي‌شوند. UES عموما در معرض تراكم بالايي از تقاضاها و استفاده‌ها به علت تعداد بالاي بهره‌وران محلي هستند(Elmqvist et al., 2015)

فضاي سبز شهري ، به عنوان يك قطعه از زمين پوشيده شده از پوشش گياهي تعريف شده است و اغلب شامل پارك‌ها ، زمين‌هاي گلف، زمين‌هاي ورزشي و ديگر فضاهاي باز كه در داخل شهر ساخته شده‌اند مي‌شود چه در دسترس عموم باشند و چه نباشند(Rasidia,et al.,2012). همچنين از ديدگاه شهرسازي، فضاي سبز شهري عبارت است از: بخشي از استخوان‌بندي و مورفولوژي شهر كه تعيين كننده اندام و به طور كلي سيماي شهر مي‌باشد(Departemant of Transport, 2008).

فضاهاي سبز شهري با توجه به ايجاد فرصت‌هايي براي ارتباط متقابل افراد، از مولفه‌هاي ضروري شهرهاي جديد هستند همچنين از نظر رفاه اجتماعي مفيد است و بطور بالقوه منجر به كاهش رفتارهاي اجتماعي منفي از قبيل پرخاشگري و خشونت مي‌شوند. در نتيجه به هماهنگي و نظم محلي كمك مي‌كند و از اين رو نقش مهمي در تقويت انسجام و هويت اجتماعي دارد (Dempsey, et al. , 2012 ; Rasidia,et al.,2012). در كل فضاي سبز، برخي خدمات ارزشمند را به شكلي مستقيم و غير مستقيم به محيط پيراموني خود عرضه مي‌كند. اين خدمات از ارائه مكان و فرصت‌هاي تفريحي گرفته تا ايجاد مسيل، بهبود كيفيت هوا و همچنين مزاياي مربوط به كاهش تراكم مسكن (براي مثال بهبود ميزان روشنايي و كاهش سر و صدا ) و حفظ تعادل محيط زيست شهري را شامل مي‌شود(Bunnes, et al, 2001; panduro and Veie, 2013; Dunnet, et al, 2002).

اين امر بيانگر آن است كه فضاهاي سبز شهري، جزء ضروري و لاينفك پيكره شهرها هستند(عليخاني و همكاران، 1398). آن‌ها داراي نقش اساسي در متابوليسم شهرها هستند و كمبود آن‌ها مي‌تواند اختلالات جدي در حيات شهرها به وجود آورد. تا حدي كه امروزه وجود اين كاربري يكي از شاخص‌هاي توسعه يافتگي جوامع به حساب مي‌آيد و در عين حال معياري براي ارتقاي كيفيت فضاي زندگي محسوب مي‌شوند(زنديه و همكاران، 1393).

با وجود اين، يكي از مشكلات عمده در ارتباط با رشد روز افزون شهرنشيني در جوامع و به ويژه كشورهاي در حال توسعه، كم اهميتي و گاهي بي اهميتي به اين دسته از كاربري‌هاي شهري است. رشد و توسعه شهرنشيني كه خود پيامد اجتناب ناپذير عصر صنعت و فناوري است، با گسترش كالبدي شهرها رابطه مستقيم داشته و در بسياري از موارد سبب دوري طبيعت و محيط‌زيست از انسان شده است(محرم‌نژاد و بهمن‌پور، 1388: 544). زيرا با افزايش جمعيت، گسترش شهرنشيني و كمبود زمين شهري، در مديريت شهري آنچه در اهميت و اولويت آخر مسئولان قرار مي‌گيرد معمولا فضاهاي سبز است و اين امر موجب تبديل فضاهاي سبز شهري به سطوح بتني خشن و نفوذناپذير مي‌شود. اين روند به ويژه در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي جهان سوم نمودي جدي‌تر دارد(Shi, 2002: 18).

در واقع امروزه ساخت و سازهاي سوداگرانه و ضرورت ايجاد كاربري‌هاي جديد شهري براي پاسخگويي به نيازهاي روزافزون شهرنشينان به تدريج باعث كاهش سهم فضاي سبز شهري يا مكان‌گزيني نامناسب آن‌ها شده است(محمودزاده و همكاران، 1395). لذا با توجه به اينكه خدمات اكوسيستمي شهري(UES) توسط طيف وسيعي از اكوسيستم‌هاي شهري(كاربري‌هاي زمين) توليد مي‌شوند و فضاهاي سبز شهري يكي از مهم-ترين اين كاربري‌ها مي‌باشد، مديريت اكوسيستم‌هاي شهري بايد با پويايي‌هاي اجتماعي- اكولوژيكي زمين‌هاي توسعه يافته، مرتبط باشد. چرا كه اين ارتباطات و تعاملات براي پايداري، ارتقاء و ابقاء تاب‌آوري خدمات اكوسيستمي فضاهاي سبز شهري حائز اهميت مي‌باشد. هدف اصلي اين پژوهش مشخص نمودن معيارهاي است كه بيش‌ترين تاثير را در ارتقاء تاب‌آوري خدمات اكوسيستمي فضاهاي سبز شهري دارد. در اين تحقبق محدوده‌هاي مناطق 1 و 14 شهرداري شهر تهران به عنوان مناطق مطالعاتي انتخاب شده است.

الف. بيان موضوع/ مسئلۀ تحقيق.

شهرها داراي اثرات محيط‌زيستي مختلفي در مقياس‌هاي جهاني، منطقه‌اي و محلي هستند. اگرچه مناطق شهري نسبت بسيار كمي از سياره خاكي را پوشانده‌اند ولي عهده‌دار بخش اعظمي از اثرات آنتروپوژنيكي بر زيست كره مي‌باشند(Gomez-Baggethun et al., 2013). با توجه به نرخ افزايشي چشم‌گير جمعيت در دنيا برآورد شده است كه دو سوم جمعيت كشورهاي در حال توسعه تا سال 2050 در مناطق شهري سكني خواهند گزيد(Montgomery, 2008; UN and United Nations, 2014). اين مورد براي ايران نيز صادق بوده و طبق سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1390، 38/71 درصد مردم ايران در نقاط شهري زندگي مي‌كنند(سرشماري عمومي نفوس و مسكن، 1390). رشد سريع ناپايداري شهري يكي از تهديدات اصلي براي خدمات اكوسيستمي است(Daily, 1997). شهرنشيني محركه تغييرات محيط‌زيستي است. اين تغييرات عملكرد و ارائه خدمات اكوسيستم‌ها را متاثر مي‌سازند(Grimm et al., 2008). بنابراين شهرها به عنوان كانون‌هاي متمركز فعاليت و زندگي انسان‌ها براي اينكه بتوانند پايداري خود را تضمين كنند، چاره‌اي جز پذيرش ساختار و كاركردي متاثر از سامانه‌هاي طبيعي را ندارند.

عموما معضلات شهري به صورت محلي به وجود مي‌آيند و به تبع آن اغلب موثرترين راه و در برخي موارد تنها راه‌كار براي رويارويي با اين معضلات طبيعي از طريق راه‌حل‌هاي محلي مي‌باشد. در مناطق شهري خدمات اكوسيستمي مي‌تواند در تقليل اين مشكلات كمك كنند(Soonsawad, 2014). شكل‌دهي و دستيابي به ديدگاه نوين براي افزايش پايداري شهرها بر مبناي بازگرداندن زيرساخت‌هاي اكولوژيكي(مثل فضاهاي سبز) و خدمات اكوسيستمي به معناي حركت از رهيافت‌هاي سنتي اقتصادي و مهندسي به سمت كاربرد ايده‌هاي جامع‌تر و بين ‌رشته‌اي‌تر مي‌باشد(Costanza et al., 2006; Lundy and Wade, 2011).

در اين راستا، توجهات تصميم‌گيران بر مديريت و بازيابي فضاهاي سبز شهري جلب شده است(Elmqvist et al., 2015). فضاهاي سبز شهري(جنگل‌ها، درختان، پارك‌ها،...) ارائه دهنده طيف وسيعي از خدمات اكوسيستمي براي ساكنين شهرها مي‌باشند. تصفيه آلاينده‌هاي هوا و تعديلات اقليمي ارزشمندترين خدمات اكوسيستمي شهري به شمار مي‌روند(Wratten et al., 2013). فضاي سبز به عنوان جزء ضروري و لاينفك پيكره يگانه شهرها در متابوليسم آن‌ها نقش اساسي دارند كه كمبود آن‌ها مي‌تواند اختلالات جدي در حياط شهر را به وجود آورد. توجه به فضاي سبز به طور عام به عنوان ريه‌هاي تنفسي شهرها تعريف اغراق آميزي از كاركردهاي آن نيست، بلكه اين تشبيه بيان‌كننده حداقل كاركرد آن در مفهوم اكولوژيك شهرها به شمار مي‌رود. اين در حالي است كه فضاي سبز و پارك‌هاي شهري علاوه بر بهبود وضعيت زيست‌محيطي شهرها مي‌تواند به عنوان محلي امن و به دور از هياهوي شهري، براي شهرنشينان از يك سو باعث ايجاد احساس آرامش و آسايش شود و از سوي ديگر در گذراندن اوقات فراغت آن‌ها موثر واقع شود. لذا تاب آوري خدمات اكوسيستمي فضاهاي سبز شهري به ظرفيت منطقه شهري براي سازش با تغييرات شرايط خارجي به گونه‌اي كه استاندارد قابل قبولي براي زندگي حفظ شود ضمن اينكه با آسيب هاي اجتماعي، اقتصادي و اكولوژيكي ذاتي خود مواجه شود اشاره دارد. تاب آوري خدمات اكوسيستمي فضاهاي سبز شهري مي‌تواند شوك‌هاي خارجي كه به مناطق شهري وارد مي‌شود و پويايي سيستم را تحت تاثير قرار مي‌دهد كنترل كند.

لذا با توجه به فراواني و اهميت خدمات اكوسيستمي كه فضاي سبز و گياهان در شهرها ارائه مي‌كنند، برنامه‌ريزي متناسب و موثر در سطوح مختلف برنامه‌ريزي شهري، جهت بهره‌مندي از اثرات متعدد اينگونه فضاها از يك‌سو و افزايش دانش عمومي، همكاري و مشاركت مردمي از سوي ديگر، براي بهبود شرايط زيست‌محيطي فعلي، ضروري به نظر مي‌رسد.

توسعه بي‌رويه شهر تهران و داشتن امكانات و خدمات بيش‌تر نياز به فضاي سبز را بيش از پيش مطرح مي‌كند. در اين شهر افزايش جمعيت و تراكم بيش‌از حد ساختمان‌ها كيفيت زيست‌محيطي را از بين برده و باعث تخريب هر چه بيش‌تر اين فضاها گرديده است. يكي از مسائل شهر تهران توزيع ناهماهنگ فضاي سبز در مناطق مختلف اين شهر مي‌باشد. براي تعدادي از مناطق فضاي سبز به دلايل شرايط آب و هوايي و آب بيش‌تر(منطقه 1) در وضعيت مطلوب‌تري نسبت به مناطق ديگر تهران(منطقه 14) مي‌باشد. از اين رو بررسي و آگاهي از ضعيت تاب‌آوري خدمات اكوسيستمي فضاهاي سبز شهري در اين مناطق جهت دستيابي به پايداري زيست‌محيطي و بازشناخت كمبودها و تنگناهاي موجود و همچنين رعايت اصل عدالت فضايي ضروري به نظر مي‌رسد.

چکيده:

فضاي سبز شهري، تاب آوري، خدمات اكوسيستم شهري

کلمات کليدي

اساتيد:

دکتر حسن هويدي استاد راهنما:
استاد راهنماي دوم:
استاد مشاور:
استاد مشاور دوم:

مقالات مستخرج از پايان نامه:

چکيده سال انتشار مجله/همايش/انتشارات
Vol/Issue/Pages
عنوان / نويسندگان وضعيت / نوع

درباره پرديس

تماس با ما

اداره رياست: ۸۸۳۹۱۴۰۰-۰۲۱
امور مالي: ۸۸۳۹۰۸۸۷-۰۲۱
امور اداري: ۸۸۳۹۸۸۶-۰۲۱
آموزش: تماس با کارشناسان آموزش
دورنگار: ۸۸۳۹۰۸۸۹-۰۲۱
دورنگار دبيرخانه: ۸۸۳۹۰۸۸۶-۰۲۱ داخلي ۲۶۰

تهران، بلوار کشاورز، خيابان وصال شيرازي، كوچه فردانش پلاك ۲

آمار وب سايت

توجه

تمامي حقوق براي پرديس البرز دانشگاه تهران محفوظ است. بازنشر اطلاعات اعم از اخبار صفحات وب سايت با ذکر منبع بدون اشکال است. ارجاع به پايان نامه‌هاي دانشجويي بايد قالب استاندارد علمي انجام شود.