پايان نامه

مشخصات پايان نامه:

۱۴۰۰/۴/۱ ساعت ۱۱:۰۰ در vroom.ut.ac.ir/alborz3 دفاع:
۳۰۳۵ شناسه:
علي حاجلي دانشجو:
از جامعه انقلابي تا جامعه جنبشي:مسايل محوري در جنبش هاي اجتماعي اخير ايران عنوان فارسي:
From Revolutionary Society to Movement Society عنوان انگليسي:

اين پژوهش بدنبال مطالعه رخدادهاي اعتراضي در سه دهه اخير است. پس از انقلاب و بويژه در طول سه دهه اخير، اعتراضات متعددي در ايران ظهور كرده كه در مقايسه با جامعه پيشين ايراني متفاوت بوده است. در اين دوره، تضاد اجتماعي رخدادها، بسيار فراگير بوده و از نظر جغرافيايي، اين رخدادها در همه جاي ايران پراكنده بوده‌اند. كنشگراني كه به اين اعتراضات پيوسته‌اند، نه از يك گروه يا طبقه اجتماعي خاص، بلكه شامل طيف رنگارنگي از مردمان بودند كه حول تضادهاي گوناگوني گردهم آمده و دست به اعتراض زده‌اند. مساله پژوهش، فوران اين رخدادهاي اعتراضي از سال 1370 به بعد است. مساله بطور مشخص اين بود كه چه شده است كه كارگران، معلمان، جوانان، زنان، سياسيون، شهروندان شهرهاي كوچك و شهرهاي بزرگ، و بطور كلي افرادي با تنوع هويتي گوناگون، بيش از گذشته، دست به اعتراض مي‌زنند؟ و آيا اين ظهور و گسترش رخدادهاي اعتراضي مي‌تواند نشانه جامعه‌شناختي از ظهور يك نيروي جديد كه بدنبال تغييرات اجتماعي است، باشد؟

تحليل‌هاي موجود درباره جامعه ايراني و جنبش‌هاي اجتماعي غالبا رنگ طبقاتي و يا تحليل‌هاي كليشه‌اي «ايران مدرن» را بر خود حك كرده بودند. اما وقتي به جامعه ايراني نگاه مي‌كنيم، اين طبقات را نمي‌بينيم. تحليل‌ها غالبا بر پايه چرخ‌هايي به پيش رانده مي‌شدند كه در عالم واقع وجود نداشت. برخلاف اين نوع تحليل‌هاي شبه‌استعلايي و كليشه‌اي، تمركز اين پژوهش به سوژه معترض جمعي معطوف شد.

در تحقيق حول ادبيات پژوهشي اين حوزه، مفهوم جنبش اجتماعي در نظريه‌هاي گوناگون بررسي شد و ادبيات پژوهشي منتخب در ايران مرور گرديد. ضمن بررسي مفاهيم اصلي، و طرحي از يك نظريه تركيبيِ برآمده از نظريات افرادي مانند تورن، ملوچي، اسنو و ترو با تاكيد بر جايگاه افراد در رخدادهاي اعتراضي، در نهايت يك سازه نظري با مفهوم «جمعيت معترض» تدوين شد. جمعيت معترض به معناي كثرتي از مردمان است كه در نقاط مختلف جامعه دست به اعتراض زده و بدنبال جايگزين ديگري براي وضعيت موجود جامعه هستند. وضعيتي كه غالبا از بي‌عدالتي رنج مي‌برد و يا موانع چنداني در برابر تغييرات اجتماعي بوجود مي‌آورد. آنها در كنش‌هاي اعتراضي خاص (مثلا كارگران كارخانه مشخص در اعتراض به عدم پرداخت دستمزد خود) مشاركت نموده و هر گاه كنش‌هاي اعتراضي بزرگتر و عامتري رخ دهد، در اين كنش‌ها بدنبال تحقق مطالبات عام بوده و مشاركت مي‌كنند. براي نمونه، زنان در جنبش اعتراضي سال 1388 بحث‌هاي گوناگوني درباره همسويي با جنبش اصلاحات و يا تمركز بر جنبش زنان داشتند.

روش پژوهش، تحليل اسنادي است. رخدادهاي اعتراضي همواره رخدادهاي فاقد رسميت و نواهاي كمتر شنيده شده است. به همين دليل، اطلاعات درباره اين رخدادها به سختي در دسترس است. بويژه اگر به سال‌هاي قبل از دهه 1380 بازگرديم، بسياري از اين رخدادها صرفا در حافظه جمعي مردمان جاي دارند و گزارشات و داده‌هاي كمتري درباره آنان وجود دارد. يكي از دشواري‌هاي تحقيق حاضر نيز فقدان دسترسي و يا كمبودها درباره اين داده‌ها است. در سنخ‌شناسي رخدادها، ابتدا آنها از منظر تضاد اجتماعي و دامنه دربرگيرندگي مطالباتشان به دو دسته دربرگيرنده و محلي/خاص تقسيم مي‌شوند. سپس، تضاد اجتماعي خاص آنها معياري براي دسته‌بندي است. در اين پژوهش، جنبش‌هاي اجتماعي مانند جنبش اصلاحات، دانشجويي، زنان، معلمان، جنبش دي‌ماه 1396 و كنش‌هاي جمعي كارگران و شهروندان در محلات و شهرهاي مختلف حول خدمات شهري، مطالبات محيط‌زيستي و يا تقسيمات كشوري در بخش يافته‌هاي تحقيق به تفصيل بررسي شده‌اند.

در اين بررسي، تلاش شده است سه موضوع مهمِ تضاد جنبش‌ها، كنشگراني كه در اين رخدادها مشاركت داشته‌اند و مطالباتي كه در رخدادها به بيان آمده است، تك به تك مطالعه شوند. تضادها از رويه‌هاي اجتماعي، سياستگذاري‌ها و نيز شيوه حكمراني بر مي‌آيند. كنشگران شامل مجموعه‌ وسيعي از نيروهاي مختلف بوده‌اند؛ كارگران، معلمان، زنان از گروه‌هاي اجتماعي مختلف، مردم از پايگاه اقتصادي و فرهنگي گوناگون و متنوع. مطالبات غالبا به عدالت و برابري، و تغيير سياستگذاري‌ها يا نحوه حكمراني باز مي‌گشت، كه به اشكال متنوعي بيان مي‌شده است.

دست آخر در بخش جمع‌بندي تحقيق، به ايده اوليه يعني جمعيت معترض به مثابه بخش مهمي از جامعه ايراني كه بدنبال اعمال تغييرات اجتماعي در آن است، توجه شده است. وقتي چنين كثرتي از رخدادها ظهور كرده‌اند، دست آخر در سال‌هاي اخير، طليعه عادي‌شدن كنش اعتراضي و خروج مشاركت شهروندان در رخدادهاي اعتراضي از هاله‌هاي معنايي امنيتي، ضد سيستم، و فراتحول‌گرايانه پديدار شده است. اكنون مي‌توان از «تولد اعتراض» سخن گفت و طي آن از اعتراض به‌ عنوان يك كنش نسبتا پذيرفته‌شده و نرمال در جامعه ياد كرد. جمعيت معترضي، كه مهمترين مطالبه آن برابري و عدالت است، تلاش مي‌كند با رخدادهاي اعتراضي خود بر روند تغييرات اجتماعي جامعه ايراني تاثير گذاشته و مسير و سرعت آن را مشخص نمايد.

چکيده:

جنبش اجتماعي، جمعيت معترض، فراجنبش، تغييرات اجتماعي، عدالت

کلمات کليدي

اساتيد:

دکتر تقي آزاد ارمكي استاد راهنما:
استاد راهنماي دوم:
دکتر حميدرضا جلايي پور استاد مشاور:
دکتر محمد رضا جوادي يگانه استاد مشاور دوم:

مقالات مستخرج از پايان نامه:

چکيده سال انتشار مجله/همايش/انتشارات
Vol/Issue/Pages
عنوان / نويسندگان وضعيت / نوع
۱۴۰۰

توسعه محلي

23/

پيدايش جمعيت معترض: از جنبش‌هاي شهري تا جنبش‌هاي فراگير

علي حاجلي - تقي آزاد ارمكي - حميدرضا جلايي پور

مقاله در مجله علمي/پژوهشي
داخلي / چاپ نهايي شده

درباره پرديس

تماس با ما

اداره رياست: ۸۸۳۹۱۴۰۰-۰۲۱
امور مالي: ۸۸۳۹۰۸۸۷-۰۲۱
امور اداري: ۸۸۳۹۸۸۶-۰۲۱
آموزش: تماس با کارشناسان آموزش
دورنگار: ۸۸۳۹۰۸۸۹-۰۲۱
دورنگار دبيرخانه: ۸۸۳۹۰۸۸۶-۰۲۱ داخلي ۲۶۰

تهران، بلوار کشاورز، خيابان وصال شيرازي، كوچه فردانش پلاك ۲

آمار وب سايت

توجه

تمامي حقوق براي پرديس البرز دانشگاه تهران محفوظ است. بازنشر اطلاعات اعم از اخبار صفحات وب سايت با ذکر منبع بدون اشکال است. ارجاع به پايان نامه‌هاي دانشجويي بايد قالب استاندارد علمي انجام شود.